De kunst van het schakelen: een ‘easy switch’?

We belichten het verhaal van de beide onderhandelaars uit het vorige bericht vanuit ‘De drie lagen van contact‘ (hoofdstuk 2 van mijn boek). Uitgangspunt is dat goed contact met de mensen uit je organisatie3 lagen  zich tegelijkertijd op de feitenlaag, de gevoelslaag en de contextlaag afspeelt, ook al is dat niet altijd expliciet. Omdat de gevoels- en contextlaag van grote invloed zijn op onze kijk op feiten en gebeurtenissen is het een ware kunst op het juiste moment te schakelen en van laag te switchen.

Het lijkt erop dat Sylvia Borren daartoe een overtuigende aanzet gaf, want Bernard Wientjes zag haar confrontatie als een uitnodiging en zocht contact.  Wat ik uit het interview opmaak is dat ze de tijd namen op de onderste 2 lagen te vertoeven. Ze uitten hun gevoelens, wisselden beelden uit, verhelderen elkaars achtergronden (lees: contexten) …etc. etc. Op deze lagen zijn veiligheid en vertrouwen cruciaal en kennelijk is daar voldoende voedingsbodem voor gecreëerd. Want daarna konden ze zakelijk op laag 1 verder en kwam er, na nog een stevige uiteenzetting, een akkoord tot stand. Dat zou, los van de inhoud, anders nooit gelukt zijn.

Best bewonderenswaardig om op dat niveau zoiets met elkaar aan te gaan, met al die cynische blikken op je gericht. Bepaald geen easy switch. Voorlopig laat ik mijn argwaan even thuis. En jij, geachte lezer?

Reflectieoefening: haal een gesprek in herinnering dat stroef verliep. Meestal komt dat doordat men blijft ‘hangen’ in een laag. Welke laag was dat en welke switch zou behulpzaam geweest zijn om het gesprek weer te laten stromen? Welke vraag of opmerking zou dat hebben kunnen zijn?

Meer informatie over dit thema vind je in mijn boek ‘Leiderschap in Contact’ (te bestellen via de bekende webshops) of door te linken naar ‘De gelaagdheid van contact‘ of de ‘Workshop: De kunst van het schakelen’.

 

Afkicken op niveau

Begin september werd ik geraakt door een interview in NRC-Handelsblad met Sylvia Borren, directeur van Greenpeace Nederland. Zij vertelde  over haar confrontatie met werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes tijdens de gesprekken over een mogelijk energie-akkoord. Gesprekken waar zij aanvankelijk buiten was gehouden, omdat zij niet te vertrouwen zou zijn. Doordat het overleg na die confrontatie volledig op slot zat werd Borren op haar beurt bevestigd in het beeld van Wientjes als blokkeerder van het overleg. De polarisatie ten top. De werkgevers-voorman nodigde haar echter onverwacht uit voor een gesprekconflict1 onder vier ogen. Een gesprek waarin volledig open kaart werd gespeeld, vooroordelen werden uitgewisseld en deuren werden geopend. Borren was positief verrast en gaf Wientjes alle eer dat hij de handschoen had opgepakt. Het leidde volgens haar tot een doorbraak. Het leek op een win-win gesprek met het energieakkoord als uitkomst.

Korte tijd daarna las ik een cynische reactie op dit relaas, die erop neerkwam dat Wientjes Borren er ‘aan een tafeltje met kaarslicht’ toch maar mooi in had geluisd. Het akkoord was flinterdun en nietszeggend en zij had op haar beurt door haar stoere verhaal flink aan ledenwerving gedaan. Aldus de schrijver.

Ik maak in mijn praktijk regelmatig van die doorbraakmomenten mee, waarbij de vervormde beelden van de hoofdrolspelers inclusief hun schaduwkanten en allergieën open op tafel komen en aan elkaar ‘bekend’ worden. Vaak is het effect dat barrières geslecht worden, overleg weer op gang komt en contact hersteld. Maar niet zelden zie je dat de omgeving het niet vertrouwt en de resultaten bagatelliseert of zelfs ridiculiseert. Met de nodige impact op het uiteindelijke effect. Zelfs komt het voor dat de gesprekspartners zelf  ‘onthand’ zijn: “Als ik jou nu kan vertrouwen, wat moet ik dan nog met mijn achterdocht. ……” Beide situaties nopen tot specifieke en zorgvuldige aandacht.

Frappant eigenlijk: wanneer de boel op slot zit kan dat als vertrouwd voelen, zodra er openheid is lijkt het of vervreemding en afkickverschijnselen toeslaan. Alsof wantrouwen verslavend werkt. Zou het daardoor zoveel inspanning vergen om doorbraken te bestendigen?